Từ xa xưa, bầu trời đêm không chỉ là một mảng tối đầy sao mà nó còn là “cuốn sách đầu tiên” của nhân loại - nơi con người tìm kiếm ý nghĩa, viết nên những câu chuyện thần thoại, và sau cùng là đặt nền móng cho khoa học hiện đại.
Trong thế kỷ 17 và 18, châu Âu chứng kiến sự ra đời của những bản đồ sao - nơi các chòm sao được minh hoạ thành thần thoại Hy Lạp, quái thú và anh hùng, nhưng cũng đồng thời được gắn vào hệ tọa độ thiên cầu để phục vụ khoa học. Đó là thời điểm bầu trời vừa là nơi giao thoa giữa nghệ thuật, toán học, triết học và cũng là nơi mà trí tưởng tượng hợp nhất với phương pháp khoa học đang hình thành.
Ngày nay, những tấm bản đồ đầy tính nghệ thuật đó gần như biến mất khỏi biểu đồ thiên văn hiện đại. Chúng nhường chỗ cho đồ thị dữ liệu và bản đồ sao kỹ thuật số. Nhưng chính vì vậy, vẻ đẹp của các bản đồ sao cổ càng trở nên quý giá hơn - bởi chúng kể lại cách tổ tiên chúng ta đã nhìn, hiểu và hình dung về vũ trụ.
Vì vậy chuỗi series bài viết STAR MAPS của USAC được sinh ra từ mong muốn đưa bạn trở lại thời kỳ ấy - thời kỳ con người lần đầu tiên vẽ lại bầu trời từ quan sát và trí tưởng tượng sơ khai. Series này được xây dựng dựa trên cuốn sách “Star Maps: History, Artistry, and Cartography” của Nick Kanas - một công trình đặc biệt kết hợp lịch sử khoa học, mỹ thuật và bản đồ học.
Tác giả Nick Kanas một nhà thiên văn nghiệp dư và nhà sưu tầm bản đồ sao cổ, ông đã dành nhiều thập kỷ để nghiên cứu những bản đồ sao. Từ khoảnh khắc ông nhìn thấy vệ tinh Sputnik I bay qua bầu trời năm 1957, đến khi sở hữu tấm bản đồ sao cổ đầu tiên, ông nhận ra rằng bản đồ sao không chỉ giúp định vị các thiên thể - mà còn phản chiếu toàn bộ hành trình tư duy của con người về vũ trụ. Và ở đây USAC tiếp cận lại hành trình đó, nhưng theo cách dễ hiểu nhất cho cộng đồng yêu thiên văn Việt Nam.
Trong chuỗi bài này, USAC sẽ cùng bạn lần theo lịch sử hình thành bản đồ sao - từ những phác thảo chòm sao của Hy Lạp cổ đại đến các bản đồ công phu của thời cận đại đồng thời giải mã cách các hệ tọa độ thiên cầu được mã hóa lên giấy và vì sao chúng trở thành nền tảng cho thiên văn học hiện đại. Hành trình ấy không chỉ dừng lại ở phương Tây, mà còn mở rộng sang những mô hình vũ trụ của Trung Hoa, Ai Cập và Ấn Độ, nơi mỗi nền văn minh đều có cách riêng để hình dung vị trí của con người trong vũ trụ. Song song với đó là sự thay đổi của các chòm sao qua nhiều thế kỷ, cùng thời kỳ hoàng kim của nghệ thuật minh họa thiên văn khi bản đồ sao vừa là công cụ đo đạc vừa là một tác phẩm mỹ thuật. Từ đây, USAC sẽ giới thiệu những bản đồ có ảnh hưởng sâu rộng nhất đến nhận thức của nhân loại về bầu trời, kèm theo hình ảnh minh họa từ các bản in cổ để độc giả thấy rõ sự phát triển của tư tưởng thiên văn qua từng thời kỳ.
Và chính từ nền tảng tri thức ấy, series STAR MAPS đi xa hơn việc kể lại các vì sao hay chòm sao, USAC tin rằng chuỗi bài này sẽ giúp tái hiện cả một lịch trình mà qua đó con người từng hiểu và từng hiểu sai - về vũ trụ, những bước tiến khoa học làm thay đổi hoàn toàn thế giới quan và những tác phẩm nghệ thuật hòa quyện cùng quan sát khoa học để tạo nên hình ảnh bầu trời của từng thời đại. Đây là câu chuyện về nỗ lực của nhiều thế hệ trong việc “tái định nghĩa” lại bầu trời, không chỉ bằng công cụ và các phương pháp đo đạc mà bằng trí tưởng tượng và khát vọng truy cầu tri thức. Với STAR MAPS, USAC mong muốn tái dựng không chỉ lịch sử thiên văn học, mà còn cả lịch sử của tư duy nhân loại trong hành trình tìm cách đọc, hiểu và diễn giải vũ trụ bao la phía trên mình.
Trong thế kỷ 17 và 18, châu Âu chứng kiến sự ra đời của những bản đồ sao - nơi các chòm sao được minh hoạ thành thần thoại Hy Lạp, quái thú và anh hùng, nhưng cũng đồng thời được gắn vào hệ tọa độ thiên cầu để phục vụ khoa học. Đó là thời điểm bầu trời vừa là nơi giao thoa giữa nghệ thuật, toán học, triết học và cũng là nơi mà trí tưởng tượng hợp nhất với phương pháp khoa học đang hình thành.
Ngày nay, những tấm bản đồ đầy tính nghệ thuật đó gần như biến mất khỏi biểu đồ thiên văn hiện đại. Chúng nhường chỗ cho đồ thị dữ liệu và bản đồ sao kỹ thuật số. Nhưng chính vì vậy, vẻ đẹp của các bản đồ sao cổ càng trở nên quý giá hơn - bởi chúng kể lại cách tổ tiên chúng ta đã nhìn, hiểu và hình dung về vũ trụ.
Tác giả Nick Kanas một nhà thiên văn nghiệp dư và nhà sưu tầm bản đồ sao cổ, ông đã dành nhiều thập kỷ để nghiên cứu những bản đồ sao. Từ khoảnh khắc ông nhìn thấy vệ tinh Sputnik I bay qua bầu trời năm 1957, đến khi sở hữu tấm bản đồ sao cổ đầu tiên, ông nhận ra rằng bản đồ sao không chỉ giúp định vị các thiên thể - mà còn phản chiếu toàn bộ hành trình tư duy của con người về vũ trụ. Và ở đây USAC tiếp cận lại hành trình đó, nhưng theo cách dễ hiểu nhất cho cộng đồng yêu thiên văn Việt Nam.
Trong chuỗi bài này, USAC sẽ cùng bạn lần theo lịch sử hình thành bản đồ sao - từ những phác thảo chòm sao của Hy Lạp cổ đại đến các bản đồ công phu của thời cận đại đồng thời giải mã cách các hệ tọa độ thiên cầu được mã hóa lên giấy và vì sao chúng trở thành nền tảng cho thiên văn học hiện đại. Hành trình ấy không chỉ dừng lại ở phương Tây, mà còn mở rộng sang những mô hình vũ trụ của Trung Hoa, Ai Cập và Ấn Độ, nơi mỗi nền văn minh đều có cách riêng để hình dung vị trí của con người trong vũ trụ. Song song với đó là sự thay đổi của các chòm sao qua nhiều thế kỷ, cùng thời kỳ hoàng kim của nghệ thuật minh họa thiên văn khi bản đồ sao vừa là công cụ đo đạc vừa là một tác phẩm mỹ thuật. Từ đây, USAC sẽ giới thiệu những bản đồ có ảnh hưởng sâu rộng nhất đến nhận thức của nhân loại về bầu trời, kèm theo hình ảnh minh họa từ các bản in cổ để độc giả thấy rõ sự phát triển của tư tưởng thiên văn qua từng thời kỳ.
Và chính từ nền tảng tri thức ấy, series STAR MAPS đi xa hơn việc kể lại các vì sao hay chòm sao, USAC tin rằng chuỗi bài này sẽ giúp tái hiện cả một lịch trình mà qua đó con người từng hiểu và từng hiểu sai - về vũ trụ, những bước tiến khoa học làm thay đổi hoàn toàn thế giới quan và những tác phẩm nghệ thuật hòa quyện cùng quan sát khoa học để tạo nên hình ảnh bầu trời của từng thời đại. Đây là câu chuyện về nỗ lực của nhiều thế hệ trong việc “tái định nghĩa” lại bầu trời, không chỉ bằng công cụ và các phương pháp đo đạc mà bằng trí tưởng tượng và khát vọng truy cầu tri thức. Với STAR MAPS, USAC mong muốn tái dựng không chỉ lịch sử thiên văn học, mà còn cả lịch sử của tư duy nhân loại trong hành trình tìm cách đọc, hiểu và diễn giải vũ trụ bao la phía trên mình.